Çalışma Süreleri ve Gece Çalışması

Bu yazımızda oldukça sık sorulan bir konuya açıklık getireceğiz. Çalışma süreleri, azami sınırları, nereden sonra mesai hak edildiği, hangi saatlerde gece çalışması sayıldığı, gece çalışmanın mesaisi gibi konulara açıklık getirmeye çalışacağız.

Öncelikle kanunlarımıza göre haftada normal şartlarda 45 saat çalışmamız gerekmektedir. Bu süre işçi lehine kısaltılabilir.

45 saati iş günlerine eşit şekilde dağıtılır.

6 gün çalışılan iş yerinde 45/6 ile günde 7,5 saat, 5 gün çalışılan yerlerde ise 45/5 ile günde 9 saat olacak şekilde dağıtılır.

Elbette 6. günü kısa tutan işletmeler de var. “Cumartesi yarım gün” olarak konuştuğumuz kavramdan bahsediyoruz. Bu durumda kısa günün saati düştükten sonra kalanını eşit dağıtırız. Örneğin Cumartesi 5 saat mesai yapılıyorsa hafta içleri için 40/5’ten 8 saat mesai yapılacak demektir.

Uzun lafın kısası toplamda 45 saati geçemez. Bu 45 saati günlere dağıtırız derken elbette bir kısıtımız var. İşveren “ben bu 45 saati 3’e bölmek istiyorum. Haftada 3 gün açacağım iş yerimi ve 15’er saat çalışıp 3 x 15’ten 45’i tamamlayacağım” diyemez. Günlük mesai 11 saati geçemez.

Mesai hesaplarken haftalık 45 saat sınırına bakarız. Eğer haftada 45 saati geçmemişse bir işçiye fazla mesai verilmez. Eğer haftanın ilk günü 11 saati aşarsanız mesai ücreti işlemeye başlar. Diğer bir değişle 45 saati aşıp aşmadığınıza bakılmaksızın 11 saati aştığınız anda mesai ücreti hak etmeye başlarsınız. Bunu burada iyi kavrayın çünkü bunun bir benzerini de gece mesaisinde konuşacağız.

Şimdi tekrar gelelim 11 saat sınırına. Kanunen “fazla mesailer dahil günlük çalışma süresi 11 saati geçemez.” Yani günde 7,5 saat mesai yapıyorsanız 3,5 saatten fazla mesai yapamayacaksınız demektir. İşverenler bu konuda sorun yaşamamak için “işçim de para kazanmak istiyor, benim de işi yaptırmam lazım. Mevcut işimin rızası var. Ben 11 saati aştıracağım. Biz karşılıklı anlaştık” anlamına gelen bir belgeyi işçilerine imzalatırlar. Böylece işçiyi zorla mesaiye bırakmadıklarını kanıtlamış olurlar. Buna da “muvafakatname” deriz.

Hadi biraz da gece çalışmasından bahsedelim. Gece çalışması kanunen 7,5 saati aşamaz. Gece çalışmasında 7,5 saati aşarsanız haftalık 45 saati aşıp aşmadığınıza bakılmaksızın fazla mesai hak etmeye başlarsınız. Gündüz çalışmasında 11 saat kavramından bahsetmiştik. Bu 11 saat kavramı gece mesaisinde yok. 7,5 saat kanunda açık ve net. 7,5 saati geçemezsiniz. Geçilirse anında fazla mesaiye geçilmiş olunur.

Peki gece mesaisi denen kavram hangi saatlerde başlıyor ve bitiyor? Kanun der ki;  “gece” en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat süren dönemdir.” Buradaki 11 saat gece döneminin süresidir. 11 saat mesai yapılabilir anlamına gelmez. Gece mesaisi 7,5 saattir ve aşılamaz. Oldu ki aşıldı, unutmayın mesai hakedişi 11 saatin sonunda değil 7,5 saatin sonunda başlar.

Gece mesaisi için belirtilen saatler işin durumuna göre daha geriye çekilebilir. Yani benim için 20:00’de değil 18:00’de başlayacak gece mesaisi diyebilir işveren. Diğer bir değişle işçi lehine değiştirilebilir.

Son olarak şu bilgileri de ekleyelim;

“Sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.”

“Kadın çalışanlar, gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar, emziren kadın çalışanlar ise doğum tarihinden başlamak üzere kendi mevzuatlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla bir yıl süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar.”

“Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.”

“Yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır. Bu sürenin sonunda sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğunun sağlık raporu ile belirlendiği dönem boyunca gece çalıştırılmaz.”

“Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenir. Gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler. İşçilerinin sağlık kontrollerinin masrafları işveren tarafından karşılanır.”

“Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, mümkünse gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.”

31 Yorumlar

  1. Acil yardım bekliyorum arkadaşlar benim çalıştığım fabrika belediyenin iştirak şirketi beni cuma cumartesi ve pazar çalıştırıyor di sabah 7.30 akşam 19.30 günlük 12 saat pazar günü 2 katı hesaplayip 48 saati dolduruyordum ama suan yeni insan kaynakları müdürü böyle bişe olmadığını kanun olmadığını söyleyerek perşembe günü de çalıştırmak istiyor is kanununda böyle bir kanun varmı yardım bekliyorum acil

    • Okan Koçak

      Burada benden başka arkadaşınız yok Yusuf Bey. Kimse size cevap veremez…

      Pazar gününüzü 45 saati doldurmak için kullanmanıza onay vermiyorlarsa Pazar gününüzün mesaisini ödesinler. Perşembe günü de gidip çalışın.

  2. Mustafa koç

    Merhaba Okan bey.
    Ben demiryolu şirketinde çalışıyorum, burda işler çok karışık şirket bizi istediği gibi istediği saatte işe çıkarabiliyor.
    Benim sorum;
    Örnek; pazartesi sabah saat 8 işbaşı yaptım, çalışma salı günü sabah 8 da şantiye ye döndüm yani aralıksız 24 saat çalıştım ve hiç yemek molası vermedim 5 dakka içinde yedik ve işe devam.
    Şirket bana şöyle diyor; pazartesi sabah 8 den 16:30 a kadar normal mesai , 16:30’dan 24:00a kadar fazla mesai , 24:00’dan sabah 8 e kadar normal mesai.
    Bu doğru mu?

    • Okan Koçak

      Hayır Mustafa Bey doğru değil. Gündüz sabah 8 de başladığınız iş nedeniyle 11. saatten sonra fazla mesai hak edersiniz ve mesai bitene kadar 11. saatten sonra fazla mesai aralıksız sürer.

      Yani 11 saat normal, 13 saat fazla mesai olur.

      Hatta 1 haftalık süre içinde “normal” çalışmanız 45 saati aştığında (mesailer hariç) o hafta bitene kadar hep fazla mesai almalısınız.

      Bu arada ara verilmemesi, fazla mesainin hatalı/eksik verilmesi, rızanız dışında mesaiye bırakılmanız haklı nedenle fesih sebebidir.

      • Mustafa koç

        Çok teşekkür ederim Allah razı olsun Okan bey.

  3. Mustafa koç

    Bir sorum daha olacak Okan bey,
    Fazla mesai yapmak için yazılı belge vermiştim, ona itirazım yok sorun yukardaki nedenlerle mesaimizin kesilmesi ona açıklık getirdiniz teşekkür ederim.
    Peki 24 saat çalıştıktan sonra beni tekrar işe ne zaman çıkartabilir?
    Ve işe hangi saatte çıkaracağına kendisi karar verebiliyor mu?
    Çünkü akşam 17:00de de hadi işe diyor gece 22:00 de de.
    Vardiyeli çalışma kağıdı imzalamadım.

    • Okan Koçak

      Siz “çağrı usulü çalışma” yapıyorsunuz Mustafa Bey.

  4. Gözde sena

    Merhaba Okan bey,

    Özel bir bankada part time çalılıyordum. 12.03.2011 yılında işe başladım. Fakat 23.11.2015 tarihinde part time çalışma sisteminde vazgeçileceği ve 30.11.2015 günü son çalışma günü olduğunu belirtirdi. Kıdem,ihbar ve yasal bütün haklarım ödeneceği söylendi. Yemek ücreti 110 tl yükleniyor.Çift maaş almıyoruz ayda brüt 1050 tl alıyoruz. 6 ayda bir prim ödemesi oluyor yıllara göre değişiyor ama genelde 500 tl civarında ayrıca hiç kullanılmamış 11 gün iznim var. Ayda 9 gün çalıştığımda brüt 1040 son maaşımı bu şekilde alıcam. Ne kadar tazminat elime geçer ? Ayrıca işsizlik ödeneği alabiliyormuyuz?

    • Okan Koçak

      Gözde Hanım merhabalar. Paragrafınızı biraz karışık buldum. Anlayabildiğim kadarıyla yardımcı olmaya çalışayım.

      1040-TL 9 günlük ücretiniz ise, 1 günlük ücretiniz 115,56-TL. Yemek ücretiniz kaç güne tekabül ediyor bilemiyorum ama onu da 9 günden saysak; 12,22’de yemek. Primin sabit ödendiğini düşündürdünüz bana. Bu nedenle günlük priminiz de (500/6 ay)/30 günden 2,78-TL. Yıllık izninizin tazminatla ilgisi yok.

      Toplam 115,56 (ücret) + 12,22 (yemek) + 2,78 (prim) = 130,56-TL eder.
      130,56 x 9 gün = 1.175,04-TL aylık eder.

      23.11.2015 – 12.03.2011 = 1.718 gün eder.
      (1.175,04 / 365) x 1.718-TL = 5.530,74-TL brüt kıdem tazminatı.

      Hesaplamayı incelerseniz nasıl hesaplandığının mantığını anlarsınız. Sorunuzu yanlış anladığım için yanlış hesapladığım bir şey varsa fark edip bu mantıkla yeniden hesaplayın.

      İşsizlik maaşını da “işten çıkarıldığınız için” elbette alabilirsiniz.

  5. Okan bey merhaba

    Bu 7.5 saat sınırı güvenlik personeli için de geçerli mi ?

    Akşam 20:00 dan sabah 08:00 a kadar 12/36 esasına göre çalışan bir güvenlik dinlenme süresini çıkarırsak toplamda 11 saat çalışmış oluyor. Burada 3,5 saat fazla mesai mi yazılası gerekiyor?

    • Okan Koçak

      Emrah Bey bu kurallar herkes için geçerli.

  6. Mrb ben 3 senden beri bir sitede çalışıyorum çalışma saatleri akşam 06 sabah 08 hafta sonu 19 saat çalışıyorum dogrumudur buna göre nasıl bir yol izlemem lazım maaşım 1080 tl gece 14 saat çalışmak dogrumudur ve yemek yok mesai yok yol yok prim yok

    • Okan Koçak

      Hayır Ali Bey. Böyle bir şey yok. Yol, yemek, prim olmak zorunda değil. Bu karşılıklı anlaşma ile ilgili. Fakat akşam 20:00’den sonra 7,5 saati aşamazsınız. Aşarsanız fazla mesai doğar.

  7. Okan Bey Merhaba;
    Gece çalışması ile ilgili şunu sormak isterim. 24:00 – 08:00 çalışıyorum. Bu gece mesaisi olarak tanımlanır mı? İznimi sormak isterim ayrıca.
    pazartesi 24:00 – 08:00 çalışıyorum
    Salı : İZİN
    Çarşamba :08:16 mesai yazılıyor. Ben iznimi kullanmadığımı düşünüyorum fakat Salı işe gelmediğin için kullanıyorsun deniliyor. Konuyla ilgili bilgilendirmenizi rica ederim.

    • Okan Koçak

      Öncelikle 7,5 saatten fazla gece çalışması yaptığınız için otomatikman her gün 30 dakika fazla mesai hak ediyorsunuz.

      İzin konusunda da şöyle bakacaksınız; Haftalık çalışmalarınızın toplamı 45 saati doldurduğunda 1 günlük hafta tatili kazanırsınız. Hafta tatiliniz PAZAR günü olmak zorunda değil. Siz işverenle anlaşarak SALI günleri de hafta tatilinizi kullanabilirsiniz. Fakat şunu unutmayın. İzin sabit olmalı. Yani her salı izinliyseniz evet bu sizin haftalık izninizdir.

  8. Mustafa koç

    Merhaba Okan bey;
    Daha önce size çalıştığım şirket ile ilgili sıkıntımı aktarmıştım. Cevapladığınız için teşekkür ederim. Şimdi bir sorum daha olacak ;
    Ben bu demiryolu şirketinde 4 yıldır çalışıyorum, şirket bana bir eğitim karşılığı tcdd den belge (tren trafiği belgesi)aldı ve maaşımı artırma amaçlı her ay fiks olarak 50 saat fazla mesai verdi. Tam 48 ay boyunca maaş+50 saat mesai fiks aldım. Şirket şimdi yurtdışında ki işe gitmiyorum diye o 50 saati kesti artık alamayacakmışım. Böyle bir hakkı var mı şirketin? Teşekkür ederim.

    • Okan Koçak

      Elbette Mustafa Bey. Belli bir şart ile verilmiş bir fazla mesaiden bahsediyoruz. İşveren dilerse sizi bu mesaiye bırakmayabilir.

  9. Okan bey merhaba
    BEN BIR SİTEDE OZEL GÜVENLİK GÖREVLİSİ OLARAK CALISMAKTAYIM ÇALIŞMA SISTEMIMIZ 2 GÜNDÜZ 2 GECE 2 IZIN OLARAK DEVAM EDIYOR VE HER GÜN 12 SAAT OLARAK CALISIYO RUM VE AYDA 20 GUN AKTİF CALISIP 10 GÜN DINLENIYORUM BU ÇALIŞMA SURECINDE 12 SAAT BOYUNCA HIC ISTIRAHAT KULLANAMIYORUM VERILMIYOR ALDIGIM ÜCRET NET 1400 TL MESAI UCRETI IISTİYORUM VERILMIYOR NE YAPMALIYIM

    • Okan Koçak

      Dava açacaksınız İsmail Bey. Önce tespit sonra alacak davası.

  10. mustafa oral

    altı gün üzerinden calışan işçi cumartesi akşam saat 20:00 kadar çalışırsa kaç saat fazla mesai yazar teşekkür ler

    • Okan Koçak

      (Maaşı / 225) x 1,5 x Cumartesi çalıştığı süre

  11. merhaba okan bey,
    biz sabah 08:00 akşam 18:00 çalışıyoruz günde 10 saat molaları çıktık dan sonra 9 saat işler yogun oldugunda akşam 20:00 çalışıyoruz aylık maaş 2100 lira bizim mesai hesablaması nasıl olur acaba aylık 270 saate denk geliyo çalışma süremiz maaşımızı 270 e mi bölücaz saat üçretini çıktık da sonra,

    • Okan Koçak

      2100/225 x 1,5 x 45 saat mesai ile kabaca hesaplanabilir.

      Fakat fazla mesai brüt ücret üzerinden yapılır, net değil.

  12. abdullah avcı

    mehaba okan bey özel bir şirkette gece bekçiligi yapıyorum mesai saat 18.00 de başlıyor sabah saat 08.00. bitiyor toplamda 14 saat çalışıyorum bu çalışmamdan dolayı şirket fazla mesai ödemiyor resmi tatillerde dahil {pazar r bayramı k.bayramı ne yapmam gerekir bilgi verirseniz sevinirim teşekkürler

    • Av. Nurcan Konur

      Abdullah Bey,

      Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır. Mesai ücretleriniz ödenmiyor veya eksik ödeniyorsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilirsiniz. İşçilik alacaklarının tahsili için dava açmanız halinde, fazla çalışmalarınızı ispat ederseniz davayı kazanma olasılığınız oldukça yüksek. Bu nedenle bir avukata danışmanızı öneririz.

  13. Merhabalar;

    iş başı 01:00 çıkış saati 09:15 çalışıyorum iş yeri 45 dk yemek molası ekleyerek gece 7 buçuk çalışmış kabul ediyor. doğru mudur. haftada 1 gun iznim var
    bu 7 buçuk saatlerde yemek molası dahil midir?

    • Av. Nurcan Konur

      Merhaba,
      Ara dinlenmeleri ve yemek molaları çalışma süresinden sayılmaz. Bu süreler düşükdükten sonra kalan net çalışma süresinin 7,5 saati aşıp aşmayacağına bakmalısınız.

  14. HÜSEYİN

    Merhaba
    Ben her yıl alınması gereken fazla mesai muvafakatnamesini imzalamadım. Günlük 7,5 saatten 6 gün çalışıyoruz. Beni denkleştirme yapıyoruz diyerek günlük 7,5 saatten fazla çalıştırıp, haftanın sonraki günlerinde 7,5 saatten az çalıştırabilirler mi. Yani 45 saate tamamlayarak. Ve ben günlük 7,5 saatten sonraki mesaileri kabul etmeyip çalışmazsam ne olur. Teşekkür ederim

    • Okan Koçak

      Hüseyin Bey size aslında fazla mesai yaptırılıyor ve ücreti yerine izin veriliyor. Muvafakatname olmadığına göre sizden sürekli rıza beyanı almak zorundalar. Bu da olmadığına göre rızasız olarak mesaiye kalıyorsunuz demektir. Öncelikle mesaiye kalmak gibi bir zorunluluğunuz yok. İkinci olarak sizi çıkarırlarsa işe iade davası açıp (iş güvencesi kapsamındaysanız) işinize dönebilirsiniz yada tazminatlarınızı alıp çıkabilirsiniz.

  15. Fabrikada çalışıyorum sabah sekiz akşam sekiz ve cumartesi dörde kadar bizim sadece bir saat molamiz var .yemek molası yarım saat dinlenme molası dörtte yarım saat ve bu molalar bizden kesiliyormus bazen molalar çok geç cikariliyoruz bu duruma itiraz edebilir miyiz

    • Okan Koçak

      Dinlenme süreleri çalışma sürelerinden sayılmaz. Bu doğru. Bunu kesiliyormuş diye ifade etmeniz yanlış. Hiç almadığınız için kesiliyor demeniz doğru değil.

      Elbette geç araya çıkmaya itiraz edebilirsiniz. Özellikle iş sağlığı ve güvenliği konusunda bu zafiyet yaratır. Makul bir gecikme sorun değil fakat saatlerce ötelemek yanlış.

Menü